حسن حسن زاده آملى
85
هزار و يك كلمه (فارسى)
سبب جلاى آينه دل و نزول بركات است از مرحوم الهى سخن بگوييم : آن بزرگوار به نام مهدى و به لقب محيى الدين بود و در اشعارش الهى تخلص مىكرد در تحت مراقبت پدرى عالم بيدار بنام ملّا ابو الحسن تربيت شد . اصلا از سادات بحرين و از بيت علم و عرفان و زهد و تقوى بود نياكانش در زمان نادر شاه از بحرين به قمشه ( شهرضاى فعلى ) آمدند و در آنجا مقيم شدند . لذا به الهى قمشهاى شهرت داشت . بارها به اين بنده مىفرمود كه من اصلا از سادات بحرينم ولى چون در كسوت متعارف فعلى كه اختصاص به شيخ دارد شناخته شدم از تبديل عمامه سفيد به سياه خوددارى مىكنم . اين چند نكته را در شرح حالش در مقدمه ترجمه فصوص و در نغمه عشّاق صفحه 367 آورده است : من آن رخشنده شمعم كآتش عشق * مرا دل سوزد و پروانه را پر الهى طبع و مهدى نام و در عشق * لقب گرديد محيى الدين مقرّر پدر دانشورى بُد بو الحسن نام * چو شيخ خارقان جانش منوّر نبُردى گر سَبَق در شهرت عشق * كجا زان بو الحسن بوده است كمتر سرشتى بود او را نيك خويى * الهى بود ويرا پاك گوهر تو گويى در ازل بگرفته تعليم * صفا و زهد و تقواى أبا ذر نياكان بودم از سادات بحرين * ز حفّاظ قرآن و قرّاء دفتر زمانه خواندشان در شهر قمشه * به دور نادر آن مرد دلاور پس از طىّ مراحل مقدماتى با درك محاضر و مجالس درس و بحث اساتيد بزرگى چون مرحوم آقا بزرگ حكيم خراسانى ، و مرحوم عارف آقا شيخ اسد الله يزدى ، و مرحوم برسى و مرحوم آقا حسين فقيه خراسانى و مرحوم ملا محمد على معروف به حاجى فاضل ، و مرحوم محمد هادى فرزانه قمشهاى و غيرهم قدس الله تعالى اسرارهم توفيق يافت و از آن خرمنهاى فيض الهى توشه برداشت و سرمايهء علمى گرد آورد . و بر اثر استعداد فطرى از سرمايهء علمى خود كسب بسزا و تجارت شايانى كرد كه تفسير و ترجمه قرآن كريم و نيز ترجمه و تفسير صحيفه سجاديّه ، و ترجمهء مفاتيح الجنان ، و ترجمه و تفسير چند خطبه و كلمات قصار